Στα προηγούμενα What The Finance #Basics άρθρα αναφέραμε αρκετούς όρους, χωρίς όμως να εμβαθύνουμε. Καλό είναι σε αυτό το σημείο να τoυς ξεκαθαρίσουμε. Ξεκινάμε από τον πιο συχνό: ETF, τι είναι; Είναι ένα «έτοιμο καλάθι» που περιέχει δεκάδες ή εκατοντάδες μετοχές ή/και ομόλογα μαζί, αγοράζεις μερίδιο αυτού και παίρνεις ένα μικρό κομμάτι από όλα. Παρακάτω λοιπόν, οκτώ βασικές έννοιες:

1. ETF

Το ETF (Exchange Traded Fund) αγοράζεται και πωλείται στο χρηματιστήριο όπως μια μετοχή, αλλά στην ουσία του είναι ένα καλάθι επενδύσεων. Πρόκειται για μία παθητική επένδυση: δεν υπάρχει κάποιος ειδικός που διαλέγει μετοχές -το ETF απλώς αντιγράφει έναν δείκτη, όπως για παράδειγμα τον S&P500 (αφορά τη σταθμισμένη κεφαλαιοποίηση των 500 κορυφαίων αμερικανικών εταιρειών). Γι’ αυτό είναι μία σχετικά οικονομική επένδυση. Το πρακτικό συμπέρασμα για τους juniors: με μία κίνηση παίρνεις διαφοροποίηση. Προσοχή όμως: «διαφοροποιημένο» και «φθηνό» δεν σημαίνει «σίγουρο», διότι επί της ουσίας ακολουθείς την πορεία ολόκληρης της αγοράς.

2. Παρούσα και μελλοντική αξία

Μελλοντική αξία είναι το πού καταλήγουν τα χρήματά σου αν τελικά αποδώσουν. Παρούσα αξία είναι το αντίστροφο: τι αξίζουν σήμερα λεφτά που θα πάρεις αργότερα. Δύο υποθετικά νούμερα: 100€ τον μήνα για 20 χρόνια με μέση απόδοση 7% γίνονται περίπου 52.100€ (οι δικές σου καταθέσεις: 24.000€). Και αντίστροφα, 10.000€ που θα πάρεις σε 20 χρόνια, με πληθωρισμό 3%, αξίζουν σήμερα περίπου 5.540€. Το δεύτερο νούμερο είναι ο λόγος που τα λεφτά «στην άκρη» δεν είναι ουδέτερη επιλογή: δεν μένουν ίδια, μειώνονται αθόρυβα.

3. Ρητή και σιωπηρή αξία

Τα ρητά (explicit) κόστη γράφονται κάπου: προμήθειες, η ετήσια χρέωση διαχείρισης του ETF (TER: Total Expense Ratio), το κόστος μετατροπής νομίσματος. Τα σιωπηρά (implicit) κόστη δεν εμφανίζονται σε καμία απόδειξη, αλλά τα πληρώνεις: η διαφορά τιμής αγοράς-πώλησης (spread), η απόκλιση του ETF από τον δείκτη του, και κυρίως το κόστος ευκαιρίας (είναι το «κόστος» της δεύτερης καλύτερης εναλλακτικής που άφησες πίσω. Κάθε φορά που παίρνεις μια οικονομική ή προσωπική απόφαση, επιλέγεις κάτι και ταυτόχρονα απορρίπτεις κάτι άλλο). Υποθετικά: 5.000€ αδρανή για 5 χρόνια, ενώ θα μπορούσαν να αποδίδουν 5%, «κόστισαν» περίπου 1.380€. Και για να δεις πόσο μετράει το κόστος: 10.000€ με 7% ακαθάριστη απόδοση για 20 χρόνια καταλήγουν περίπου στις 37.280€ αν πληρώνεις 0,20% τον χρόνο  και περίπου στις 29.180€ αν πληρώνεις 1,50%.

4. Φόρος επενδύσεων

Μία λέξη στο όνομα ενός ETF αλλάζει το αποτέλεσμα περισσότερο από τα περισσότερα άλλα κριτήρια: UCITS (στα ελληνικά ΟΣΕΚΑ- Οργανισμοί Συλλογικών Επενδύσεων σε Κινητές Αξίες). Είναι το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. Με βάση το άρθρο 103 του ν. 4099/2012 τα κέρδη των μεριδιούχων από ΟΣΕΚΑ με άδεια σε Ελλάδα ή σε άλλο κράτος ΕΕ/ΕΟΧ απαλλάσσονται από φόρο. Αυτό ισχύει τόσο για την υπεραξία (κέρδος που προκύπτει όταν πουλάς ένα περιουσιακό στοιχείο σε τιμή υψηλότερη από την τιμή που το αγόρασες) όσο και για τις διανομές. Δύο σημεία που μπερδεύουν: Πρώτον, σημασία έχει η έδρα του fund, όχι η αγορά στην οποία επενδύει και, δεύτερον, η φορολογική απαλλαγή δεν σε απαλλάσσει από την υποχρέωση φορολογικής δήλωσης. Θα βρεις την ένδειξη UCITS στο επίσημο όνομα και στο έγγραφο KID/KIID. Η νομοθεσία αλλάζει γι’ αυτό καλό είναι να συμβουλευόμαστε πρώτα έναν πιστοποιημένο επαγγελματία. Για ερωτήσεις που αφορούν φορολογικά θέματα σου συστήνουμε να συμβουλεύεσαι τον φορολογικό σου σύμβουλο.

5. Χρεολυτική απόσβεση (amortization)

Η λέξη απόσβεση βγαίνει από το αρχαίο ρήμα «αποσβέννυμι», δηλαδή σβήνω. Στο δάνειο, σβήνεις σταδιακά ένα χρέος. Η ουσία: η δόση σου είναι σταθερή, αλλά η σύνθεσή της αλλάζει. Στην αρχή πληρώνεις κυρίως τόκο, στο τέλος κυρίως κεφάλαιο. Παράδειγμα: δάνειο 10.000€, 5 χρόνια, επιτόκιο 8%. Η δόση είναι περίπου 202,76€ το μήνα. Στην πρώτη δόση, μόλις 136€ πάνε στο χρέος σου και 67€ στην τράπεζα. Στην τελευταία, σχεδόν όλη η δόση πάει στο χρέος. Συνολικά θα δώσεις περίπου 12.166€ για να δανειστείς 10.000€. Γι’ αυτό η πρόωρη αποπληρωμή αποδίδει πολύ περισσότερο νωρίς παρά αργά.

6. Απόσβεση παγίων (depreciation)

Στα ελληνικά λέγονται και τα δύο «απόσβεση». Στα αγγλικά είναι δύο διαφορετικές λέξεις, γιατί είναι δύο διαφορετικά πράγματα: στο amortization σβήνεις ένα χρέος, στο depreciation σβήνεις την αξία ενός πράγματος που φθείρεται. Ένας υπολογιστής 1.200€ που θα κρατήσει 4 χρόνια «χάνει» 300€ αξίας τον χρόνο. Γιατί σε αφορά; Πρώτον, γιατί εξηγεί ότι τα λογιστικά κέρδη μιας εταιρείας δεν είναι τα μετρητά της. Δεύτερον -και πιο πρακτικά- γιατί το αυτοκίνητο, το κινητό και ο εξοπλισμός σου δεν είναι επενδύσεις. Είναι περιουσιακά στοιχεία που χάνουν αξία με τον χρόνο, ενώ μια επένδυση προσδοκά ακριβώς το αντίθετο.

7. PSD2, open banking και τα δεδομένα σου

Η PSD2 είναι η ευρωπαϊκή οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών που καθιέρωσε κάτι απλό αλλά ριζοσπαστικό: τα τραπεζικά σου δεδομένα ανήκουν σε σένα, όχι στην τράπεζα. Με τη δική σου ρητή συγκατάθεση, μπορείς να επιτρέψεις σε έναν αδειοδοτημένο πάροχο να «βλέπει» τους λογαριασμούς σου ή να ξεκινάει πληρωμές για λογαριασμό σου. Αυτό είναι το open banking, και είναι ο λόγος που μια εφαρμογή μπορεί να σου δείχνει όλες τις τράπεζές σου σε μία οθόνη. Δύο κανόνες: η συγκατάθεση δίνεται και ανακαλείται από σένα κατά το δοκούν (όποτε το επιθυμείς δηλαδή), και ο πάροχος πρέπει να είναι αδειοδοτημένος και εποπτευόμενος. Αν σου ζητήσει ποτέ κάποιος τους κωδικούς του e-banking σου «για να συνδεθεί», δεν είναι open banking. Είναι απάτη.

8. Αντιστάθμιση και συν-κίνηση

Δύο έννοιες που υποσχεθήκαμε στο άρθρο για το χαρτοφυλάκιο.

Αντιστάθμιση (hedging):

κρατάς κάτι που κινείται αντίθετα, ώστε να απορροφά τις ζημιές του άλλου -όπως ένα ETF με αντιστάθμιση στην αγορά συναλλάγματος, που εξουδετερώνει τον κίνδυνο της διακινούμενης ισοτιμίας. Δεν είναι δωρεάν: έχει κόστος που το πληρώνεις είτε σε ωφέλησε είτε όχι.

Συν-κίνηση (comovement):

το πόσο κινούνται μαζί δύο επενδύσεις. Εδώ κρύβεται η πιο συχνή αυταπάτη των juniors: τρία διαφορετικά ETF δεν σημαίνουν τριπλή διαφοροποίηση. Αν το ένα παρακολουθεί παγκόσμιο δείκτη, το άλλο αμερικανικό και το τρίτο τεχνολογίας, οι ίδιες τεράστιες εταιρείες κυριαρχούν και στα τρία -οι παγκόσμιοι δείκτες ανεπτυγμένων αγορών έχουν τα τελευταία χρόνια στάθμιση στις ΗΠΑ γύρω στο 70%.

Να θυμάσαι: Διαφοροποίηση δεν είναι πόσα προϊόντα έχεις, αλλά πόσο διαφορετικά συμπεριφέρονται όταν τα πράγματα πάνε στραβά.